Projekt 1 — Misa z balonem jako formą bazową
Misa dekoracyjna jest jednym z najprostszych projektów stosowanych na początku pracy z papier-mâché. Do jej wykonania wystarczy balon wypełniony powietrzem, paski gazety, pasta klejąca i farby akrylowe.
Przebieg pracy
Balon napełnia się do rozmiaru odpowiadającego planowanej misie. Następnie nakłada się paski gazety nasączone pastą, pokrywając dolną połowę balonu — ta część stanie się wnętrze misy. Nakłada się minimum 6 warstw, każdą po wyschnięciu poprzedniej. Po całkowitym wyschnięciu ostatniej warstwy balon nakłuwa się i usuwa.
Krawędź misy przycina się nożyczkami lub nożem introligatorskim do równej linii. Brzeg wykańcza się dodatkowym paskiem papieru złożonym na pół i naklejonym klejem PVA po wewnętrznej i zewnętrznej stronie krawędzi — zapobiega to rozwarstwianiu się i wygładza kontur.
Przykład niezakończonych form w technice warstwowej — dobrze widoczna struktura kolejnych warstw papieru. Źródło: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Wykończenie i malowanie
Powierzchnię misy szlifuje się papierem ściernym o gradacji 120, następnie 240, uzyskując gładką, matową fakturę. Po szlifowaniu całość pokrywa się warstwą gruntu — może to być rozcieńczony klej PVA (1:1 z wodą) lub gotowy grunt akrylowy z wiaderka. Grunt wyrównuje powierzchnię i poprawia przyczepność farb.
Farby akrylowe nakłada się w co najmniej dwóch warstwach. Po wyschnięciu farby misę lakieruje się werniksem akrylowym — matowym lub błyszczącym, zależnie od efektu. Misa nie powinna mieć kontaktu z wodą od wewnątrz bez uszczelnienia — papier-mâché nie jest materiałem wodoodpornym.
Projekt 2 — Ramka fotograficzna z tektury
Ramka fotograficzna stanowi przykład projektu kombinowanego — tektura falista tworzy szkielet, a masa papierowa lub warstwy gazety tworzą wypełnienie i zdobienia.
Konstrukcja szkieletu
Z tektury falistej wycina się dwie warstwy: frontową (z otworem na zdjęcie) i tylną (pełna). Obie warstwy klei się klejem na gorąco lub PVA, pozostawiając otwór z jednej strony do wsuwania zdjęcia. Do tylnej części mocuje się uchwyt stojący — wycięty z tektury i złożony pod kątem prostym.
Pokrywanie masą papierową
Szkielet tekturowy pokrywa się masą papierową w technice pulpowej, formując zdobienia — liscie, geometryczne wzory lub gładką powierzchnię. Masa nakładana jest warstwą 3–5 mm i wygładzana mokrym palcem lub narzędziem modelarskim.
Gotowa ramka schnie w pozycji poziomej, żeby masa nie zsuwała się. Po wyschnięciu maluje się i lakieruje tak samo jak misę.
Projekt 3 — Płaskorzeźba ścienna
Płaskorzeźba ścienna jest projektem o wyższym poziomie trudności, ale nadal dostępnym dla osób bez doświadczenia rzeźbiarskiego. Bazuje na podkładzie z tektury lub sklejki, na którym buduje się reliefowe wzory z masy papierowej.
Potrzebne materiały
- Podkład: tektura falista 5 mm lub sklejka 4 mm
- Masa papierowa przygotowana z makulatury
- Klej PVA do mocowania masy na podkładzie
- Farby akrylowe (minimum 2–3 kolory)
- Werniks akrylowy matowy
- Narzędzia modelarskie lub zwykłe patyczki
Etapy realizacji
Podkład pokrywa się warstwą PVA i odczekuje 15 minut, aż klej stanie się lepki — masa lepiej wtedy przylega. Następnie nakłada się masę papierową porcjami, budując wzory reliefowe. Poziomy relief wynoszący 5–10 mm jest łatwy w realizacji i nie wymaga dodatkowego wzmacniania.
Po wyschnięciu (24–48 godzin) powierzchnię szlifuje się, gruntuje i maluje. Technika suchego pędzla — nakładanie farby prawie suchym pędzlem — uwydatnia fakturę reliefu i jest prosta do opanowania bez wcześniejszego doświadczenia malarskiego.
Wspólne zasady wykończenia
Niezależnie od rodzaju projektu, etap wykończenia ma decydujące znaczenie dla trwałości i wyglądu gotowej pracy. Trzy etapy są niezmienne: szlifowanie, gruntowanie i lakierowanie. Pomijanie któregokolwiek z nich skraca żywotność pracy i pogarsza wygląd powierzchni.
Prace papierowe przechowuje się z dala od wilgoci. W polskim klimacie, przy wysokiej wilgotności powietrza jesienią i zimą, warto zwracać uwagę na wentylację pomieszczenia, w którym przechowywane są gotowe obiekty. Papier-mâché jest podatny na absorpcję wilgoci z powietrza nawet po zalakierowaniu, jeżeli werniks nie pokrywa wszystkich powierzchni szczelnie.
Odniesienia
Informacje o właściwościach farb akrylowych i werniksów: karty techniczne dostępne od producentów sprzedawanych w Polsce (m.in. Daler-Rowney, Liquitex, Talens). Informacje o technikach papieroplastyki stosowanych w Polsce: zasoby edukacyjne Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju (muzpap.pl).