Jakie rodzaje papieru nadają się do papieroplastyki
Do papieroplastyki można używać szerokiej gamy odpadów papierowych. Najczęściej stosuje się gazety, tekturę falistą, papier biurowy oraz papierowe torby i opakowania. Każdy z tych materiałów ma inne właściwości — różną wytrzymałość po wyschnięciu, inną chłonność wody i inny stopień rozdrobnienia.
Gazety i papier gazetowy chłoną wodę szybko i tworzą miękką, łatwo formowalną pulpę. Nadają się szczególnie do techniki warstwowej. Papier biurowy jest gęstszy, po namoczeniu zachowuje więcej spójności, co sprawdza się przy formowaniu cienkich ścianek. Tektura falista absorbuje dużo wody i wymaga dłuższego moczenia, ale po wyschnięciu tworzy trwałą, sztywną warstwę.
Materiały zalecane i odradzane
- Zalecane: gazety, kartony mleczne (po wewnętrznym przepłukaniu), papier biurowy, koperty bez okienek foliowych
- Odradzane: papier powlekany (kredowy), paragony termiczne, papier woskowany, kartony z folią aluminiową
Etap pierwszy — segregacja i czyszczenie
Przed namoczeniem makulaturę należy posegregować. Usunąć należy wszelkie elementy nie będące papierem: taśmy klejące, zszywki, spinacze, okienka foliowe w kopertach i laminowane okładki. Tego rodzaju zanieczyszczenia nie tylko utrudniają formowanie, ale mogą powodować oddzielanie się gotowych warstw.
Papier biurowy zadrukowany tuszem lub tonerem można stosować bez ograniczeń — toner jest stabilny chemicznie i nie wpływa na właściwości masy. Gazety kolorowe zawierają barwniki, które mogą przebarwiać gotową formę, jeżeli planowane jest malowanie jasną farbą — warto to uwzględnić przy wyborze surowca.
Papiernia w Dusznikach-Zdroju — działający muzeum-zakład dokumentujący tradycyjne metody produkcji papieru w Polsce. Źródło: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Etap drugi — moczenie i rozdrabnianie
Po posegregowaniu papier należy porwać na małe kawałki — mniej więcej 2–4 cm. Mniejsze fragmenty szybciej nasiąkają wodą i łatwiej ulegają rozbiciu. Duże płaty papieru moczy się nierównomiernie, co później utrudnia uzyskanie jednolitej masy.
Kawałki papieru zalewa się wodą w misce lub wiadrze. Stosunek objętościowy papieru do wody to zazwyczaj 1:3 lub 1:4. Moczenie trwa od kilku godzin do całej nocy, w zależności od rodzaju papieru. Tektura falista potrzebuje nawet 12–24 godzin, żeby całkowicie nasiąknąć i zmiękczyć wewnętrzny rdzeń.
Gazety rozdrabniają się po kilku godzinach moczenia. Tektura o grubości powyżej 3 mm wymaga co najmniej doby w wodzie, zanim da się ją równomiernie rozerwać.
Ręczne rozdrabnianie lub mikser
Po namoczeniu papier można rozdrabnić ręcznie, ugniatając go w wodzie, lub przy użyciu miksera zanurzeniowego. Mikser zanurzeniowy znacznie skraca czas pracy i pozwala uzyskać drobniejszą, bardziej jednorodną masę. Przy pracy miksera warto używać pojemnika z wyższymi ściankami, żeby ograniczyć rozbryzgi.
Ręczne rozdrabnianie jest wolniejsze, ale nie wymaga żadnego sprzętu elektrycznego. Masa uzyskana tą metodą jest nieco grubsza — włókna papieru nie są tak krótkie. Dla prac wykończonych fakturą lub zdobionych rzeźbiarsko nie stanowi to wady.
Etap trzeci — odciskanie i regulacja konsystencji
Po rozdrobnieniu pulpę odciska się przez sito lub kawałek tkaniny, usuwając nadmiar wody. Konsystencja docelowej masy przypomina miękką plastelinę lub gęste ciasto — nie może być ani zbyt mokra (będzie się rozlewać), ani zbyt sucha (popęka przy formowaniu).
Do uzyskanej pulpy można dodać kleju introligatorskiego (metyloceluloza lub klej tapetowy bez fungicydów) w stosunku około 1 część kleju na 5–6 części masy. Klej zwiększa spójność, ułatwia formowanie i poprawia odporność gotowej formy na wilgoć po wyschnięciu.
Orientacyjny czas przygotowania masy
- Moczenie gazet: 4–8 godzin
- Moczenie tektury: 12–24 godziny
- Rozdrabnianie ręczne: 20–40 minut na litr masy
- Rozdrabnianie mikserem: 3–5 minut na litr masy
- Odciskanie i wyrównywanie: 5–10 minut
Przechowywanie gotowej masy
Przygotowaną masę papierową można przechowywać w lodówce przez 2–3 dni w szczelnie zamkniętym pojemniku. W temperaturze pokojowej zaczyna fermentować po 24–48 godzinach — widocznym objawem jest nieprzyjemny zapach i zmiana koloru. Takiej masy nie należy używać do pracy wewnątrz pomieszczeń.
Jeżeli praca jest planowana na kilka dni, warto przygotowywać masę na bieżąco lub przechowywać surowiec w stanie suchym i moczyć go tuż przed użyciem.
Odniesienia
Informacje na temat właściwości różnych rodzajów papieru i procesów produkcji celulozy dostępne są między innymi w materiałach edukacyjnych Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju (muzpap.pl) oraz w ogólnodostępnych zasobach portalu Wikimedia Commons dotyczących tradycyjnych technik papierniczych.